دیپلماسی زیر سایه ناوها؛ مذاکرات در میانه اختلاف واشنگتن و تلآویو
اکوایران: در حالی که رفتوآمدهای دیپلماتیک میان مسقط، ژنو، واشنگتن و تلآویو شدت گرفته، همزمان آرایش نظامی آمریکا در منطقه نیز تقویت شده است؛ صحنهای که از «مذاکره در پشت درهای بسته» و «بازدارندگی روی عرشه ناوها» حکایت دارد. گزارش رسانههای خارجی و داخلی نشان میدهد اگرچه مسیر دیپلماسی همچنان باز است، اما اختلافنظرها – بهویژه میان ترامپ و نتانیاهو بر سر دامنه و شیوه مواجهه با ایران وارد مرحله تازهای شده است.
به گزارش اکوایران، رفتوآمدهای دیپلماتیک میان مسقط، ژنو، واشنگتن و تلآویو در حالی شدت گرفته که همزمان آرایش نظامی آمریکا در منطقه نیز تقویت شده است؛ تصویری دوگانه از «مذاکره در اتاقهای بسته» و «بازدارندگی بر عرشه ناوها». مجموعه گزارشهای منتشرشده در رسانههای عربی و غربی نشان میدهد اگرچه مسیر دیپلماسی همچنان باز است، اما اختلافنظرها – بهویژه میان واشنگتن و تلآویو – بر سر شیوه مواجهه با ایران، وارد مرحله تازهای شده است.
اکوایران: در حالی که سایه تهدید نظامی دوباره بر مناسبات تهران و واشنگتن سنگینی میکند، ۲۰ تحلیلگر و سیاستمدار در گفتوگو با اکوایران، آینده این تقابل را میان دو مسیر متفاوت ترسیم میکنند؛ مسیری که از یکسو به جنگی محدود و قابلکنترل ختم میشود و از سوی دیگر، هنوز روزنههایی از دیپلماسی برای مهار بحران و جلوگیری از ورود به نقطه بیبازگشت در آن دیده میشود.
اختلاف تاکتیکی واشنگتن و تلآویو
وبسایت Al-Monitor در تحلیلی درباره سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل به واشنگتن نوشت: این دیدار بیش از آنکه نشانه هماهنگی کامل باشد، از شکاف در رویکردها حکایت دارد. به گزارش این رسانه، دونالد ترامپ در دیدار با نتانیاهو تصریح کرده که ترجیح میدهد مسیر مذاکرات با ایران ادامه یابد؛ موضعی که با انتظار تلآویو برای فشار حداکثری یا حتی گزینه نظامی همخوانی کامل ندارد.
شبکه Sky News Arabia نیز تأکید کرده که اسرائیل اصرار دارد موضوع موشکهای بالستیک و نفوذ منطقهای ایران در مذاکرات گنجانده شود، در حالی که واشنگتن فعلاً تمرکز را بر پرونده هستهای گذاشته است. همین تفاوت اولویتها باعث شده اختلافها بیشتر «راهبردی» یا «تاکتیکی» توصیف شود تا شکافی بنیادین. روزنامه الاخبار نیز گزارش داد نتانیاهو در سفر اخیر خود به دستاورد ملموسی نرسیده و کاخ سفید فعلاً انگشت خود را از «ماشه جنگ» دور نگه داشته است.
ژنو؛ ایستگاه دوم مذاکرات
همزمان، به گزارش باراک راوید در آکسیوس، قرار است دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا سهشنبه آینده در ژنو برگزار شود. هیئت آمریکایی متشکل از جرد کوشنر و استیو ویتکوف خواهد بود و ریاست هیئت ایرانی را عباس عراقچی بر عهده دارد. نقش میانجیگری نیز همچنان بر عهده عمان است و بدر البوسعیدی در این روند فعال است.
در تهران نیز علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی پس از سفر به مسقط و دوحه اعلام کرده که هر دو طرف مایل به ادامه مذاکرات هستند، اما نیاز به مشورتهای بیشتر در پایتختها وجود دارد. او همچنین تأکید کرده پیامی مستقیم به آمریکا داده نشده، بلکه عمان دیدگاههای واشنگتن را منتقل کرده است.
اکوایران: این روزها گفتوگوی ایران و آمریکا فقط یک مذاکره فنی بر سر درصد غنیسازی نیست؛ به میدان سنجش ارادههای سیاسی تبدیل شده است. همزمان با حضور نتانیاهو در واشنگتن، تهران با فعالسازی کانالهای منطقهای در مسقط و دوحه میکوشد مسیر دیپلماسی را زنده نگه دارد. میان تهدید جنگ و امید به توافق، منطقه در وضعیتی معلق ایستاده؛ جایی که هر پیام، هر سفر و هر جمله میتواند توازن شکننده را بر هم بزند.
ضربالاجل ترامپ و دوگانه «توافق یا فاز دوم»
ترامپ در اظهارات اخیر خود بازهای حدود یک ماه برای دستیابی به توافق مطرح کرده و هشدار داده در صورت عدم توافق، «فاز دوم» در پیش خواهد بود؛ عبارتی که بهوضوح به گزینههای غیردیپلماتیک اشاره دارد. او از یکسو تأکید میکند توافق باید سریع حاصل شود و از سوی دیگر، اعزام ناوگروه دوم هواپیمابر به منطقه را تأیید کرده است.
در همین حال، مارک روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده در کنفرانس امنیتی مونیخ دستیابی به توافق را گزینه مطلوب کاخ سفید دانسته، هرچند آن را «بسیار دشوار» توصیف کرده است. جی دی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا نیز گفته هدف واشنگتن حصول توافقی است که مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود.
از سوی دیگر جیمز جفری، دیپلمات پیشین آمریکایی، اعزام ناوگان نظامی را «بلوف» توصیف کرده و احتمال دستیابی به توافق از مسیر دیپلماتیک را بالا دانسته است.
اکوایران: اکوایران، در شرایطی که روند دیپلماتیک جریان دارد، حضور نظامی آمریکاییها در منطقه گستردهتر میشود.
گزارش نیویورک تایمز نیز نشان میدهد همزمان با آغاز مذاکرات، پنتاگون در حال تقویت حضور نظامی خود در منطقه است. ناو هواپیمابر USS Abraham Lincoln با جنگندههای F-35 و F/A-18 در منطقه مستقر است و احتمال اعزام USS Gerald R. Ford نیز مطرح شده است. سامانههای پاتریوت و تاد برای حفاظت از پایگاههای آمریکا در خلیج فارس، عراق و اردن تقویت شدهاند و بمبافکنهای B-2 در وضعیت آمادهباش بالاتری قرار دارند.
با این حال، مقامات آمریکایی تصریح کردهاند که ترامپ هنوز تصمیم نهایی درباره اقدام نظامی نگرفته است. این وضعیت، نوعی «دیپلماسی تحت سایه بازدارندگی» را رقم زده است؛ مذاکرهای که در کنار آن، ابزار فشار نیز فعال باقی مانده است.
در سطح فنی، موضوع غنیسازی همچنان کانون اختلاف است. ترامپ از «غنیسازی صفر» سخن گفته، در حالی که تهران آن را خط قرمز میداند. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز در گفتوگو با فایننشال تایمز تأکید کرده ایران بهعنوان عضو انپیتی حق غنیسازی دارد، مشروط بر دسترسی کامل بازرسان برای نظارت. همزمان هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز اعلام کرده واشنگتن ممکن است غنیسازی محدود در چارچوبی مشخص را بپذیرد؛ نشانهای از انعطاف احتمالی.
فرصت شکننده دیپلماسی
آنچه از مجموع این تحولات برمیآید، تصویری پیچیده اما منسجم است: آمریکا و اسرائیل در هدف نهایی – مهار برنامه هستهای ایران – اختلاف راهبردی ندارند، اما بر سر اولویتبندی ابزارها و دامنه مذاکرات دچار شکافاند. واشنگتن فعلاً دیپلماسی را بر اقدام نظامی مقدم میداند، در حالی که تلآویو نگران محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای است.
در این میان، نقش عمان بهعنوان میانجی و تلاش برای برگزاری دور دوم مذاکرات در ژنو، نشان میدهد پنجره دیپلماسی هنوز بسته نشده است. با این حال، همزمانی تهدید و گفتوگو، و تعیین ضربالاجلهای سیاسی، این پنجره را به فرصتی شکننده بدل کرده است؛ فرصتی که موفقیت یا شکست آن، نهتنها سرنوشت پرونده هستهای ایران، بلکه توازن امنیتی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
