نرخ بیکاری پاییز 1404 منتشر شد؛ رکورد سال 97 شکست

نتایج تازه‌ترین طرح آمارگیری نیروی کار در پاییز ۱۴۰۴ تصویر روشنی از وضعیت بازار کار ایران ارائه می‌کند. پیام اغلب شاخص‌های اصلی این است که بازار کار ایران در روزگار پساجنگ از حالت ایده‌آل خود فاصله گرفته و تعداد بیکاران افزایش یافته است. این اتفاق در کنار کاهش نرخ مشارکت، می‌تواند پیام نسبتا واضحی از نامطلوب‌ترشدن وضعیت بیکاری در اقتصاد ایران داشته باشد. همچنین، بازار کار همچنان با چالش‌هایی در جذب نیروی کار و توزیع ساعت‌های کاری مواجه است و گروه‌های سنی خاص، به ویژه جوانان و فارغ‌التحصیلان، در معرض ریسک بالاتر بیکاری قرار دارند.

نرخ بیکاری در پاییز 1404 به چند رسید؟

نرخ بیکاری شاخصی است که سهم جمعیت فعال اقتصادی بیکار (افرادی که توان و تمایل به کار دارند اما شغل ندارند) را از کل جمعیت فعال (شاغلان و بیکاران) نشان می‌دهد. در پاییز ۱۴۰۴، نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر به ۷.۸ درصد رسید که نسبت به فصل مشابه سال قبل (پاییز ۱۴۰۳) ۰.۶ واحد درصد افزایش داشته است. فاصله اطمینان ۹۵ درصد این شاخص بین ۷.۴ تا ۸.۱ درصد گزارش شده است؛ بدین معنا که با اطمینان ۹۵ درصد، نرخ واقعی بیکاری کل کشور در این بازه قرار دارد.

بر اساس نتایج، نرخ بیکاری در بین زنان نسبت به مردان و در مناطق شهری نسبت به مناطق روستایی بالاتر بوده است. این تفاوت جنسیتی و منطقه‌ای نشان‌دهنده چالش‌های ساختاری در بازار کار است که شامل محدودیت فرصت‌های شغلی برای زنان و تمرکز فرصت‌ها در شهرها می‌شود.

در میان گروه‌های سنی، نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله ۲۱.۵ درصد بوده که نسبت به پاییز ۱۴۰۳، حدود ۱.۳ واحد درصد افزایش یافته است. برای گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال نیز نرخ بیکاری ۱۵.۹ درصد گزارش شده که ۱.۶ واحد درصد نسبت به سال قبل افزایش نشان می‌دهد. این شاخص‌ها نشان می‌دهد که جوانان و گروه‌های سنی تازه وارد بازار کار، نسبت به جمعیت عمومی، با ریسک بالاتری برای بیکاری مواجه هستند.

نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان آموزش عالی نیز در پاییز ۱۴۰۴ معادل ۱۰.۷ درصد بوده و سهم آنها از کل بیکاران ۳۹.۲ درصد گزارش شده است. این شاخص حاکی از آن است که حتی افراد دارای تحصیلات بالاتر نیز به دلیل عدم تطابق مهارت‌ها با نیاز بازار یا محدودیت فرصت‌های شغلی، با مشکل بیکاری مواجه هستند.

نرخ مشارکت اقتصادی و جمعیت فعال به کجا رسید؟

نرخ مشارکت اقتصادی، نسبت جمعیت فعال (شاغل و بیکار) به جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر را نشان می‌دهد و معیاری برای اندازه‌گیری میزان حضور مردم در بازار کار است. در پاییز ۱۴۰۴، نرخ مشارکت اقتصادی به ۴۰.۷ درصد کاهش یافته که نسبت به پاییز ۱۴۰۳، حدود ۰.۵ واحد درصد کمتر شده است. این کاهش اندک نشان‌دهنده کند شدن جذب نیروی کار به بازار است و ممکن است با افزایش جمعیت غیر فعال اقتصادی (افرادی که نه شاغل هستند و نه به دنبال کار می‌گردند، مانند خانه‌داران و بازنشستگان) مرتبط باشد.

جمعیت شاغلین ۱۵ ساله و بیشتر در این فصل ۲۴ میلیون و ۸۵۷ هزار نفر بوده که نسبت به سال قبل تقریباً ۱۲۷ هزار نفر کاهش داشته است. جمعیت غیر فعال از نظر اقتصادی نیز به ۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر رسیده که نسبت به سال قبل، حدود ۸۰۰ هزار نفر افزایش یافته است. این روند نشان می‌دهد که بخشی از جمعیت بالقوه کار، از بازار خارج شده و فعالیت اقتصادی خود را محدود کرده‌اند.

ساختار اشتغال و ساعات کار در بازار کار ایران

بررسی اشتغال در بخش‌های عمده اقتصادی نشان می‌دهد که بخش خدمات با ۵۳.۲ درصد بیشترین سهم اشتغال را داشته و پس از آن بخش صنعت با ۳۳.۲ درصد و کشاورزی با ۱۳.۶ درصد قرار دارند. سهم شاغلان بخش خدمات نسبت به سال قبل ۰.۵ واحد درصد افزایش یافته و بخش‌های صنعت و کشاورزی به ترتیب ۰.۳ و ۰.۱ واحد درصد کاهش داشته‌اند. این داده‌ها حاکی از ادامه تمرکز اشتغال در بخش خدمات و کاهش نسبی سهم اشتغال در بخش‌های تولیدی و کشاورزی است.

اشتغال ناقص، شاخصی است که نشان می‌دهد چه سهمی از شاغلان به دلیل محدودیت‌های اقتصادی یا کمبود کار با ساعات کمتر از استاندارد (کمتر از ۴۴ ساعت در هفته) مشغول به کار هستند و آماده انجام کار اضافی هستند. در پاییز ۱۴۰۴، به میزان ۷.۹ درصد شاغلان دارای اشتغال ناقص بوده‌اند که نسبت به سال قبل ۰.۵ واحد درصد افزایش یافته است.

بر اساس ساعات کار، ۳۷.۹ درصد شاغلان ۱۵ ساله و بیشتر بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده‌اند. این شاخص یکی از معیارهای «کار شایسته» است و نشان می‌دهد که سهم قابل توجهی از نیروی کار، فشار کاری بالا دارند. این امر به ویژه در گروه‌های مردان و مناطق روستایی بیشتر مشاهده شده است.

تصویر بازار کار ایران در پاییز 1404

به طور کلی، نتایج پاییز ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که بازار کار ایران با روندهای مشخصی مواجه است. نرخ بیکاری جمعیت فعال، به ویژه در میان جوانان و فارغ‌التحصیلان آموزش عالی، افزایش یافته و همچنان تفاوت‌های جنسیتی و منطقه‌ای در میزان بیکاری محسوس است؛ به‌طور مشخص، زنان و ساکنان مناطق شهری با نرخ‌های بالاتر بیکاری مواجه بوده‌اند. همزمان، نرخ مشارکت اقتصادی کاهش یافته و جمعیت غیر فعال اقتصادی افزایش یافته است، به این معنا که بخشی از جمعیت بالقوه کار از بازار خارج شده و حضور آن‌ها در فعالیت‌های اقتصادی محدود شده است.

در زمینه اشتغال، سهم بخش خدمات از کل اشتغال رشد داشته و بخش عمده شاغلان در این بخش مشغول به کار بوده‌اند، در حالی که درصد قابل توجهی از شاغلان بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده و سهم اشتغال ناقص نیز افزایش یافته است. این داده‌ها نشان می‌دهد که چالش اصلی بازار کار ایران تنها محدود به ایجاد فرصت‌های شغلی جدید نیست، بلکه توزیع متوازن فرصت‌ها و ساعات کار میان جمعیت فعال و کاهش فشار کاری بر گروه‌های آسیب‌پذیر اهمیت دارد.